Door: Merel Hermans

 Foto: bladeren en bessen van ‘keukenlaurier’

Nomen est omen

De laurier behoort tot de Laurierfamilie waarvan de meeste soorten voorkomen in warme en tropische gebieden. De kamferboom, de kaneelboom en de avocado behoren allemaal tot deze plantenfamilie. De laurier komt van oorsprong uit het oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied (1). Laurus is afgeleidvan het werkwoord laudare hetgeen ‘prijzen’ betekent (2) en nobilis staat voor nobel, edel (3). Een hele belangwekkende plant dus, uitgaande van de naam. De Romeinen plantten laurierbomen dichtbij huizen, omdat ze dachten dat de bliksem het gebied waar een laurierboom stond zou overslaan (4).

In de klassieke oudheid diende de laurier als een symbool voor de overwinning, denk aan de lauwerkrans gemaakt van laurierbladeren (5), die door Julius Caesar in de boeken van Asterix en Obelix steevast wordt gedragen (1), maar ook winnaars van de originele Griekse Olympische Spelen ontvingen zo’n krans. Van dit gebruik stamt het woord laureaat (6), hetgeen gehuldigde of gelauwerde betekent, alsmede de spreekwoorden ‘op zijn lauweren rusten’ en ‘lauweren oogsten’.

In een Griekse mythe speelt de plant een belangrijke rol. God Apollo, zoon van oppergod Zeus, werd verliefd op de waternimf Daphne, dochter van riviergod Ladon, maar zij moest niets van hem weten. Toen hij haar achterna zat vroeg ze haar vader om haar van haar mooie lichaam te bevrijden. Haar lichaam werd toen omhuld door een dunne laag schors, haar armen groeiden uit tot takken en haar voeten tot wortels. Ze veranderde in een laurierboom. Apollo besloot dat ze alsnog altijd bij hem moest zijn en droeg daarom steevast een krans van laurierbladeren op zijn hoofd (7). Luister eens naar een muzikale vertolking van deze mythe, een cantate (13) in 1709 gecomponeerd door Georg Friedrich Händel.

Leerachtige bladeren

De laurier is een groenblijvende struik, die in een warm klimaat kan uitgroeien tot een boom, mits op de juiste manier gesnoeid. De bladeren zijn leerachtig en glanzend, de stervormige bloemen wasachtig en wit-geel van kleur (1) en de besjes zijn donkerpaars (zie foto). De plant is niet volledig winterhard en moet dus beschermd worden tegen vrieskou. Je kunt de plant het best in een kuip laten groeien met een goede afwatering en op een zonnige plek, uit de wind.

De bes en de merel

De laurier wordt nauwelijks aangetast door insecten. Honingbijen, solitaire bijen, hommels, vlinders, motten en zweefvliegen kunnen, aangetrokken door de heerlijke geur die de bloemen verspreiden, de laurier bestuiven (8), mits de plant tot bloei komt in onze contreien. Door de opwarming van het klimaat zal dit echter steeds vaker voorkomen met als voorlopig bewijs de bessen afkomstig van Herenboerderij Ulingshof (zie foto boven). In het Middellandse Zeegebied staan merels erom bekend de zaden te verspreiden door de bessen te eten en de zaden daarbij weer uit te braken (9).

Den, kruidnagel, lavendel en eucalyptus in één

De stevige bladeren van de laurier worden in sauzen gebruikt, maar ook bij zuurkool en rodekool of bij het inleggen van bijvoorbeeld augurken (1). De smaak van de bladeren verhoogt de smaak van de andere ingrediënten in een gerecht. Al moet gezegd worden dat er mensen zijn die eraan twijfelen of het toevoegen van laurierblaadjes wel effect heeft op de smaak. Het zou kunnen dat deze mensen niet in staat zijn de belangrijkste vluchtige stof, genaamd eucalyptol ofwel 1,8-cineool, uit het laurierblad waar te nemen (5). Naast eucalyptol, hetgeen laurier naar kamfer doet ruiken, komen er stoffen in de bladeren voor die ruiken naar dennen (de pinenen), kruidnagel (methyl eugenol) en lavendel (linalool) (5). De bladeren kunnen medicinaal worden ingezet: tegen een overactieve spijsvertering, om wondheling te versnellen en pijn te verlichten, mits er extracten worden gebruikt in specifieke oplosmiddelen. Daarnaast zitten de bladeren vol met antioxidanten. De bessen van de plant zouden, wanneer geplaatst onder het kussen, profetische dromen opwekken (10).
De olie uit de bladeren en de bessen is een geliefd ingrediënt in de keuken, maar zeker ook in de badkamer, bijvoorbeeld als bestanddeel van aleppozeep.

Recepten

Iedereen kent het gebruik van laurierblaadjes in stoofgerechten wel en als onderdeel van de klassieke ‘bouquet garni’ ofwel het kruidentuiltje, samen met peterselie en tijm. Toch is het ook heerlijk om thee te zetten van de blaadjes of er een cake mee te bakken, al hangt de samenstelling van de bladeren uiteraard af van de regio waar de plant voorkomt en de omstandigheden waarin de plant tijdens de groei verkeerde.
 
Laurierthee
Neem 3 tot 4 gedroogde laurierblaadjes. Doe ze in een theeglas en giet er kokend water overheen. Laat de thee 8 tot 10 minuten trekken. Verwijder de blaadjes en drink rustig op. Ook erg lekker gemengd met wat sap van een versgeperste sinaasappel en een snufje kaneel (11).

Lauriercake
* 125 g (plantaardige) boter, in blokjes, op kamertemperatuur * 8-10 kleine tot middelgrote laurierblaadjes, vers of gedroogd * 210 g bloem * 200 g kristalsuiker * 1 tl bakpoeder * 0,5 tl fijn zeezout * 3 eieren (of 3 el chiazaadjes, 20 minuten geweld in 9 el water) * 115 g crème fraîche of haverfraîche * poedersuiker (12)

Smelt 6 el boter in een kleine pan. Haal van het vuur en voeg drie laurierblaadjes toe. Laat 1 uur trekken en verwijder de blaadjes dan. Verwarm de oven voor op 175°C. Vet de cakevorm in met wat boter en bestuif met bloem. Vet de overige laurierblaadjes in met wat boter en bedek er de gehele bodem van de cakevorm mee, met de beboterde kant naar onderen. Mix bloem, suiker, bakpoeder en zout in een grote kom. Meng de eieren met de crème/haverfraîche en de gesmolten boter in een kom en voeg de inhoud al roerend toe aan het bloemmengsel. Giet het beslag voorzichtig over de laurierblaadjes in de cakevorm en bak in 45-50 min gaar. Laat 10 minuten afkoelen buiten de oven, verwijder de laurierblaadjes en bestrooi met poedersuiker.

Referenties

 1 https://nl.wikipedia.org/wiki/Laurier
2 https://www.botanischetuinen.nl/nl/plant/4589/laurier
3 https://herbaria.plants.ox.ac.uk/bol/plants400/Profiles/KL/Laurus
4 https://www.ancient-symbols.com/bay-tree
5 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878450X23001087
6 https://onzetaal.nl/uploads/nieuwsbrieven/laureaat.html
7 https://historiek.net/daphne-de-nimf-die-in-een-laurierboom-veranderde/145415/
8 https://laurier-snoeien.nl/de-bestuiving-en-voortplanting-van-laurier-planten/
9 https://www.researchgate.net/publication/375536064_The_European_laurel_Laurus_nobilis_berries_in_the_diet_of_the_blackbird_Turdus_merulai
10 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7152419/
11 https://www.vanbruggenthee.nl/losse-thee/gezondheid/laurierblad-thee
12 https://familystylefood.com/bay-laurel-pound-cake/
13 https://www.youtube.com/watch?v=y0okniitm84