Winterpostelein – Claytonia perfoliata – Stichting Voedseltuinen Venlo

Foto: Dit is de winterpostelein en die kwam zomaar aanwaaien in mijn eigen tuin!

Groente van de maand maart, door Merel Hermans

Nomen est omen

Winterpostelein behoort tot de Bronkruidfamilie. Deze familie is klein en bestaat maar uit zo’n 200 soorten. Veel van de soorten die behoren tot deze familie zijn in staat om te overleven onder extreme omstandigheden, zoals bijvoorbeeld hoog in de bergen¹. De winterpostelein is een bekende vertegenwoordiger van deze familie in Nederland. Voorheen werd de soort onder de Posteleinfamilie geschaard, vandaar zijn naam. De plant komt van origine uit Noord-Amerika, maar is in Europa geïntroduceerd en doet het goed in ons gematigde klimaat².

De naam Claytonia komt van de onderzoeker die de plant voor het eerst beschreef, John Clayton, een botanicus uit Groot-Brittannië die naar Noord-Amerika emigreerde. Perfoliata betekent ‘door het blad heen’ en staat voor de stengel die door het bovenste blad heen lijkt te groeien, zoals op de foto te zien. De plant werd gebruikt door de lokale bevolking, de Ohlone stam uit Californië, en werd ‘rooreh’ genoemd in hun taal, het Chochenyo. Europese goudzoekers die zich rond 1850 in Noord-Amerika vestigden tijdens de Californische goudkoorts aten de plant en zo kreeg de winterpostelein de naam miner’s lettuce³. Er zijn ook nog andere namen in omloop, zoals bijvoorbeeld spring beauty.

Groene schoteltjes

De winterpostelein is een eenjarige, hetgeen betekent dat de cyclus van kieming tot zaad in één jaar plaatsvindt. De plant komt voor op lichte en vochtige zand- en veengronden, maar ook op braakliggend terrein en in tuinen. De planten groeien in een rozet en hebben dus geen hoofdstengel⁴. De rozetbladen zijn ruitvormig en vlezig en dat laatste zorgt ervoor dat ze minder water verdampen⁵. Zodoende kunnen ze winterse en zomerse droogte doorstaan. De Duitsers noemen de plant Tellerkraut⁶. Dat heeft te maken met de manier waarop de bovenste bladeren als een soort schoteltje met elkaar vergroeid zijn. De kleine bloempjes, die rond april verschijnen, hebben vijf witte kroonblaadjes, de vijf meeldraden zijn aan de voet vergroeid met deze blaadjes. Na zelfbevruchting ontstaat er een doosvrucht waarin de zaden ontstaan⁶.

Mierenbroodjes

De zaadjes in de doosvrucht dragen een mierenbroodje⁴, ook wel een elaiosoom genoemd, afgeleid van de Griekse woorden ‘élaion’, olie en ‘sóma’, lichaam. Het pakketje zit vol met vetten en suiker en mieren zijn er dol op. Zij verslepen de zaden naar hun nest en voeden er hun larven mee. De overgebleven zaden worden vervolgens op hun ‘vuilnisbelt’ gegooid en aangezien deze rijk is aan nutriënten zullen de zaden daar kiemen. Op die manier worden de zaden verspreid⁷. Deze manier van verspreiding wordt myrmecochorie genoemd. Ook dit woord komt uit het Grieks; ‘murmex’ betekent mier en ‘chōrein’ betekent zich verspreiden. Leden van verschillende plantenfamilies maken zulke mierenbroodjes aan⁷, zoals bijvoorbeeld het maarts viooltje, een plantje dat momenteel zijn mooie paarse bloempjes aan ons toont.

Scheurbuik

Bovengenoemde goudzoekers aten de winterpostelein niet voor niets; dat deden ze ter voorkoming van scheurbuik. Het plantje zit namelijk boordevol vitamine C⁸! Naast vitamine C is winterpostelein rijk aan vitamine A en ijzer⁹. De lokale bevolking gebruikte de plant traditioneel in de vorm van een kompres tegen reumatische klachten⁸.

Recept: pasta met Winterposteleinpesto ¹¹

Het zou kunnen dat je tuin er vol mee staat… En wat doe je daar dan mee? Opeten natuurlijk! Winterpostelein is te gebruiken in salades, bijvoorbeeld ter vervanging van spinazie, maar je kan er ook prima een stamppot van maken. Of een pesto voor door de pasta of op een broodje. En als je echt de smaak te pakken hebt kun je winterpostelein ook zelf telen¹⁰.

Ingrediënten:

200g winterpostelein

75 g walnoten

150 g geraspte pittige belegen kaas

2 teentjes knoflook, gepeld

1 dl goede olijfolie

pasta

Nodig: keukenmachine of staafmixer

Zo maak je het:

Was de winterpostelein en slinger deze droog in een slacentrifuge. Rooster de walnoten kort droog in een koekenpan. Doe de winterpostelein met de geroosterde walnoten, de kaas en de knoflook in een keukenmachine. Even kort laten draaien, niet té fijn malen (kan ook met staafmixer). Voeg olijfolie toe en nog eens heel kort malen. Kook de pasta gaar en giet af. Roer de pesto door de gekookte pasta, verwarm kort mee en breng op smaak met zout en peper. Eet smakelijk!