Lenteklussen in de voedseltuin (2026) – Stichting Voedseltuinen Venlo

Door: Petra van Eck

Het voorjaar is in volle gang en er kan weer van alles worden gezaaid in de moestuin. Onder andere de wortelgewassen.

Wortelgewassen

Onder de wortelgewassen worden onder meer rode bieten, wortelen (uiteraard), pastinaak, ui, knoflook en witlof verstaan. Deze groenten hebben over het algemeen weinig compost nodig. Als wortelen, pastinaken of witlof een steen of een ander hard object tegenkomen in hun diepte-groei gaat de wortel splitsen. In een vruchtwisseling schema worden wortelgewassen op een bepaald perceel bij voorkeur gezaaid in het jaar ná de vruchtgewassen.

Vruchtwisseling

Vruchtwisseling houdt in dat je de verschillende gewasgroepen met elkaar afwisselt. De volgende gewasgroepen worden onderscheiden:

vruchtgewassen zoals bijvoorbeeld pompoenen
bladgewassen zoals sla en andijvie
koolgewassen
peulgewassen zoals bonen
aardappelen
wortel gewassen

De gewassen in elke groep worden ingedeeld naar bemestingsbehoefte, ziekte gevoeligheid en hun waarde voor het opvolgende gewas. Je kunt ook gewas groepen samen voegen als je minder dan 6 percelen ter beschikking hebt.

Rode bieten

De één gruwt van de aardse smaak van rode bieten, anderen vinden ze erg smakelijk als ze worden gekookt met zout, azijn en suiker. De gewasbehoefte voor 4 personen is een rij van 3 meter rode bietenplanten. Rode bieten kunnen na het zaaien binnen 3-4 maanden worden geoogst. Er zijn verschillende ziekten en plagen waar rode bieten gevoelig voor zijn, zoals het bietenkevertje, bepaalde insecten, aaltjes en schimmels. Een goede vruchtwisseling van minimaal 4 jaar, combinatie met andere gewassen of behandelen met brandnetelgier kan deze kwalen tegengaan. Op de website www.natuurlijk-vitaverda.nl staat een uitgebreid overzicht van kwalen en hoe je ze kunt behandelen. In een plastic zak in de koelkast blijven rode bieten ongeveer een week vers. Draai eerst het loof van de bieten af, maar laat steeltjes van 3-4 cm zitten om te voorkomen dat het rode sap weglekt. Bieten kun je inkuilen, dat wil zeggen dat je ze in een kist met vochtig zand legt. Deze kist zet je dan in een donkere schuur of kelder. Bieten kun je ook inmaken, verwerken in een soep of invriezen. Bieten kook en schil je eerst voor het invriezen.

wortelen

Er zijn twee soorten wortelen; zomerwortelen en winterpeen. Voor 4 personen is een rij van 6 meter wortelplanten voldoende. Zomerwortelen zaai je vanaf het voorjaar en zijn na ongeveer 10 weken oogstrijp. Winterwortelen zaai je vanaf het einde van het voorjaar en zijn na 14 tot 16 weken oogstrijp.

Wortel planten zijn onder andere gevoelig voor de wortelvlieg. Dit insect legt eitjes in de grond. De larven maken vervolgens gangen in de wortel. De wortelvlieg wordt aangetrokken door de geur van de wortelen. De geur wordt versterkt als je de wortelplanten gaat uitdunnen of wanneer je teveel moet wieden tussen de planten. Zaai wortelen dan ook bij voorkeur het liefst rechtstreeks in het zaaibed. De wortelvlieg houdt niet van de geur van onder andere uien, bieslook en salie, deze planten werken afwerend. Wortelen kun je na de oogst bewaren in een plastic zak in de koelkast. Je kunt ze ook invriezen als je ze eerst blancheert. En net als bieten kun je ze ook inkuilen.

pastinaak

Vroeger werden pastinaken Pinksternakelknollen genoemd. Het zijn gemakkelijk te telen witte wortels. Ze vormden het hoofdbestanddeel van de warme maaltijd voordat de aardappel en de peen in opkomst kwamen. Voor 4 personen is een rij van 4 meter pastinaak planten voldoende. Ze hebben ongeveer een half jaar nodig om uit te groeien tot stevige wortels. Let op bij zonnig weer, want dan kan aanraking van de plant brandwonden veroorzaken! Pastinaak planten zijn evenals gewone wortelen gevoelig voor de wortelvlieg en ook aaltjes. Aaltjes zijn kleine wormpjes, ze tasten de wortels aan en er vorming zich kleine knobbeltjes op de wortels. Ze zijn onder andere te bestrijden met een aftreksel van Tagetes planten.

Pastinaken kunnen goed tegen vorst, dus je kunt ze in de grond laten zitten en naar behoefte oogsten.

ui

De ui ofwel Allium in het Latijn komt voor in diverse kleuren, soorten en maten. Ook de bosui hoort net als de gangbare ui bij de wortel gewassen. Uien kunnen je als zaad telen of als plant ui. Voor 4 personen zijn ongeveer 100 uien planten nodig. Maar door hun veelzijdige toepassing kun je er eigenlijk nooit genoeg van hebben! Ze hebben een aantal maanden nodig om ze als bol te kunnen oogsten. Plant ze naast wortelen en pastinaken zodat ze met hun geur de wortelvlieg verjagen. Uien kunnen ook last hebben van plaagdieren zoals Trips of de uienvlieg. Trips ofwel dondervliegje is voor de bol geen probleem, maar de uienvlieg kan het blad aantasten. Op de website www.natuurlijk-vitaverda.nl worden deze en andere plagen besproken. De uien bollen zijn oogstrijp wanneer het loof slap hangt. Na de oogst droog je de bollen met het loof er nog aan het best in de zon, waarna ze maanden houdbaar zijn.

Foto: uien hangen te drogen

knoflook

Plant de individuele tenen in het najaar of begin winter, waarna je ze in de zomer kunt oogsten wanneer het loof vergeelt. Iedere teen groeit weer uit tot een volledige knoflookbol. 10 Planten zouden genoeg moet zijn voor 4 personen. Knoflook heeft door de geur de eigenschap om de wortelvlieg te verjagen. Van knoflook kun je een aftreksel maken dat helpt bij de bestrijding van verschillende insecten en diverse schimmels. Kook 100 gram knoflook tenen in 1 liter water gedurende 10 min en laat dit 24 uur trekken. Gebruik 200 ml concentraat op 1 liter water en besproei daarmee de aangetaste planten. Knoflook is net als ui gevoelig voor Trips en de uienvlieg. Voor de bestrijding van de uienvlieg wordt onder andere een goede vruchtwisseling aangeraden. Na de oogst kun je knoflook met loof drogen in de zon waarna de bollen lang houdbaar zijn op een droge plek.

witlof

Na het zaaien van witlof in het voorjaar vormt zich eerst een groen struikje met een penwortel eraan. De wortel graaf je na ongeveer 6 maanden op. Haal het loof eraf, maar laat ongeveer 3 cm van het loof staan. De wortels zet je vervolgens tegen elkaar aan verticaal in een kuil. De kuil bedek je vervolgens met een flinke laag aarde. Aan het eind van de winter zijn de kroppen groot genoeg om te oogsten. Voor 4 personen is een rij van 12 meter witlofplanten nodig. Witlof is onder andere gevoelig voor verschillende insecten. Voor de beschrijving en bestrijding van de diverse ziekten en plagen verwijs ik graag naar de website van Vitaverda: www.natuurlijk-vitaverda.nl. Witlof wortels kun je in de aarde of in een emmer met zand bewaren. Het is van belang dat de wortels in het donker staan, anders worden de kropjes groen en smaken dan bitter. Bij een temperatuur boven de 15 graden groeit witlof wat sneller, en zou je al na een week of zes de kroppen kunnen oogsten. Oogst steeds naar behoefte en dek de rest van de wortels weer af. Vers geoogste kroppen kun je ongeveer een week in een afgesloten zakje bewaren.